Janusz Radziwiłł

Janusz Radziwiłł (lit. Jonušas Radvila)  urodził się 2 grudnia 1612 roku w dworze Papiliai koło miejscowości Biržai. Dzieciństwo spędził w Biržai, jego rodzice reformaci usiłowali wychować go w swojej religii. Pierwszą edukację Janusz Radziwiłł odebrał w Biržai, w szkole założonej przez Mikołaja Radziwiłła Rudego (Mikalojus Radvila Rudasis). Była to szkoła średnia z kilkoma klasami, w XVII w. nazywana gimnazjum. W szkole nauczano języka polskiego, niemieckiego, łaciny, historii, arytmetyki, religii i innych przedmiotów nauczanych zwykle w szkołach protestanckich. Poziom nauczania greki i łaciny był na tyle wysoki, że uczniowie pisali wiersze w tych językach.

Umowa suwalska

Umowa suwalska (wpis z litewskiej wikipedii)- umowa pomiędzy Litwą a Polską podpisana w dniu 7 października 1920 roku w Suwałkach.

W umowie z dnia 12 lipca 1920 pomiędzy Litwą a Związkiem Radzieckim postanowiono, iż kwestia granic pomiędzy Polską a Litwą jest ich wewnętrzną sprawą. W dniu 10 lipca 1920 na żądanie Ententy Premier Polski Władysław Grabski podpisał protokół, w którym zobowiązywał się niezwłocznie przekazać Wilno Litwie wraz z okolicami zgodnie z linią demarkacyjną ustaloną w dniu 8 grudnia 1919 roku (linia Curzona).

Jednak Polska nie zdążyła przekazać Wilna Litwie m.in. ze względu na szybkie natarcie Armii Czerwonej, w wyniku którego Wilno dostało się w ręce Związku Radzieckiego. Rosja Sowiecka na podstawie już podpisanej umowy, w dniu 15 lipca 1920 roku przekazała Wilno Litwie. Armia Czerwona opuściła Wilno dopiero w dniu 26 sierpnia 1920 roku w wyniku rozpoczętej kontrofensywy wojsk polskich. W tym samym dniu tj. 26.08.1920 do Kowna przybyła delegacja polskich negocjatorów. Litwa i polska zaczęły rozmowy dot. wzajemnych stosunków. W związku z brakiem porozumienia, na Suwalszczyźnie doszło do starć pomiędzy wojskami Polskimi i Litewskimi. Na skutek nacisków komisji kontroli wojskowej Ligi Narodów, która przybyła na miejsce starć, przerwane rozmowy zostały wznowione i zostały one zakończone umową suwalską. Polska umowę podpisała tylko ze względy na duże naciski Ligi Narodów.

Na podstawie tej umowy została ustanowiona linia demarkacyjna, która dużą część Wileńszczyzny przekazywała Litwie, ponadto ustalono zakończenie działań wojennych, a także wymianę jeńców. Kwestia przynależności Wilna w samej umowie nie była omówiona.  Na podstawie umowy część Wileńszczyzny znajdująca się na południe od linii kolejowej Varėna – Eišiškės (tak jak i stacja kolejowa Varėna) przypadła Polsce. Polska zobowiązała się przepuścić przez Varėnę litewskie pociągi jadące z m. Alytus do Wilna.

Linia demarkacyjna została ustalona tylko do miejscowości Bastūnai, dalszy przebieg linii miał być ustalony po wyparciu Armii Czerwonej. W związku z zajęciem przez Polskę stacji kolejowej Varėna, Litwa nie mogla przesłać posiłków z Suwalszczyzny do Wilna. Na bezpośredni rozkaz Józefa Piłsudskiego w dniu 9 października wykształcony w carskiej Rosji polski generał  Lucjan Żeligowski na czele ochotniczych oddziałów polskich, pod pozorem buntu mieszkańców Wileńszczyzny, obszedł linię demarkacyjną i bez problemu zajął Wilno, w którym znajdowały się jedynie 3 litewskie bataliony.

Młoda Litwa pomiędzy podpisaniem obu umów nie była w stanie umocnić się na Wileńszczyźnie, jednak powstrzymała pochód „buntowników” Żeligowskiego w wyniku wygranych przez wojska litewskie starć przy miejscowościach  Giedraičiai-Širvintai. Dalsze działania wojenne przerwała interwencja Ligi Narodów, która optowała za negocjacjami pokojowymi, jednak nie przyniosły one rozwiązania kwestii Wilna.